De Jasmijn: Een symbool voor Herinnering en Herdenking

Om de jaarlijkse Herdenkingsbijeenkomst op 15 augustus meer tot leven te brengen binnen de Indische gemeenschap (en daarbuiten), is het idee ontstaan om de Herdenking een eigen identiteit te geven. Dit in de vorm van een herkenbaar symbool dat mensen graag dragen op de Herdenking, net zoals dat nu gebeurt met de herdenking op 4 mei (de fakkel). Men voelt zich dan meer verbonden met de boodschap, met elkaar en met het Indisch erfgoed.

Het symbool heeft een link met 'het Indische', zonder te anekdotisch of sentimenteel te worden. Er is gezocht naar een combinatie van gevoel - herinnering, (h)erkenning - en kracht - trots op de eigen afkomst en identiteit. Het ontwerp moest daarbij ook een jongere generatie kunnen aanspreken.

Gekozen is voor een symbool in de vorm van een witte bloem: de Melati, de Indische Jasmijn.

Waarom een witte bloem?

Een bloem staat voor gevoel, groei en ontwikkeling, voor tederheid en vergankelijkheid. Een enkele witte bloem verwijst symbolisch naar het familielid dat er niet is. Witte bloemen staan voor onschuld en puurheid, maar ook voor verdriet en gemis. Een bloem staat ook symbool voor het ontluiken en de bewustwording.

Waarom een Melati?

De Melati is een typisch Indische bloem. Het is een bloem van het moederland die in Nederland maar moeilijk kan gedijen. Ze symboliseert tegelijk het leven en haar schoonheid maar ook het geestenrijk en de dood.

Zoals de geur een lang vergeten herinneringen oproept, zo staat de afbeelding van deze bloem symbool voor het niet-vergeten. Voor een gedeeld verleden dat een veilige plaats moet krijgen in onze harten. Een bloem, die meteen als symbool een (onderbewuste) link legt met het Indische. 

Wat wordt er herdacht?

Hoewel Nederland op 5 mei 1945 werd bevrijd, eindigde de oorlog in voormalig Nederlands-Indië pas op 15 augustus 1945, door de capitulatie van Japan. 
Maar er bleef sprake van strijd, doordat de Indonesiërs ir. Soekarno en dr. Mohammed Hatta − twee dagen na die Japanse capitulatie − Indonesië onafhankelijk verklaarden: de onafhankelijkheidsstrijd brak los.(Nood)gedwongen vertrekDoor de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië door Nederland op 27 december 1949 werden vele mensen gedwongen te kiezen tussen Nederland en Indonesië: een keuze tussen blijven of vertrekken. 
En zo kwamen tot in de jaren zestig van de vorige eeuw zo’n 300.000 personen vanuit Indonesië naar Nederland. Hoewel Nederlandse staatsburgers, waren velen van hen nooit eerder in Nederland geweest.Ondanks hun eigen (vaak dramatische) oorlogsgeschiedenis, merkten deze verscheepte mensen dat er in Nederland een ‘eigen’ oorlog was geweest, zonder ruimte voor verhalen over die ‘verre Aziatische’ oorlog. Voor veel mensen uit Indië luidde de overkomst vooral een periode in van verlies van goederen, status, geboorteland en soms zelfs van identiteit. De betrokkenen pasten zich zo geruisloos mogelijk aan de heersende cultuur in het nieuwe vaderland aan.

Eerste eigen herdenking

De aandacht van de (Nationale) Herdenking op 4 mei ging vooral uit naar de gevolgen van de oorlog tegen nazi-Duitsland. De dag erna was voor de feestelijke viering van de bevrijding van de nazi-bezetter. Maar de geschiedenis van mensen met een Indische oorlogsachtergrond is zó anders verlopen, dat de activiteiten op 4 en 5 mei niet genoeg aansloten bij de behoeften van deze groep.Een herdenking van de eigen, ingrijpende oorlogsgebeurtenissen in Zuidoost-Azië vond, zoals we al zagen, voor het eerst plaats op 15 augustus 1970 in Den Haag, en wel op initiatief van ir. G.S. Vrijburg.Velen bleken behoefte te hebben aan een jaarlijkse herdenking en ontmoeting. Daarom werdin 1980 de Stichting Herdenking 15 augustus 1945 opgericht, met ZKH Prins Bernhard als beschermheer. Al in 1980 vond een grootse herdenking plaats in aanwezigheid van Koningin Beatrix en Prins Claus. Daarna werd de herdenking op 15 augustus ieder jaar op wisselende plaatsen in het land georganiseerd, totdat H.M. Koningin Beatrix in 1988 het Indisch Monument aan de Prof. Teldersweg in Den Haag onthulde. Vanaf dat moment vindt de herdenking op 15 augustus altijd plaats bij het Indisch Monument te Den Haag.

waarom 15 augustus herdenken?

Nog steeds is er een grote groep Nederlanders die de tweede wereldoorlog kent als de oorlog tussen de Duitsers en de rest van de wereld. Velen van hen zijn ontwetend over het feit dat een groot deel van die wereldoorlog in de Pacific en in Zuidoost–Azië werd gevoerd. Wat zich in Zuidoost–Azië heeft afgespeeld weet men in Nederland weinig af. Het onderricht in vaderlandse geschiedenis is jarenlang verwaarloosd of er werd daarin geen les meer gegeven. Zodoende weten ook jongeren weinig af van het meer dan 300 jaar koloniaal verleden van ons land in het verre Oosten.
Deze Kolonie had de naam Nederlands-Indië en werd op 8 maart 1942 door een Japanse, op expansie gerichte en oorlogzuchtige macht onder de voet gelopen.
Alles wat Nederlander, Indische-Nederlander of gelijkgestelde was, werd geïnterneerd of in gevangenissen opgesloten. Vele anderen die buiten de ‘kampen’ verbleven, de z.g. ‘buiten-kampers’ waren vaak overgeleverd aan de willekeur van ‘groepen’ uit de plaatselijke bevolking die rancuneuze gevoelens hadden en hen beschouwden als nazaten van het ‘koloniaal’ verleden.

Op 6 en 9 augustus 1945 werden twee Japanse steden nl. Hiroshima en Nagasaki met een afschrikwekkende kracht door twee Amerikaanse atoom-bommen met de grond gelijk gemaakt.
Pas na een paar dagen van ‘verschrikking’ capituleerde de Japanse Keizerlijke Macht op 15 augustus van dat zelfde jaar. Op deze datum eindigde ook de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië;….maar deze werd direct gevolgd door de zo genoemde “Bersiap” –periode (1945-1949).

Deze periode is de Onafhankelijkheidstrijd van de Indonesiërs tegen Nederlanders en alles wat met het koloniaal verleden te maken had.
Op 15 augustus 2005 was het 60 jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië eindigde. Wij Nederlanders, Indische-Nederlanders en alle gelijkgestelden herdenken de bovengenoemde perioden op 15 augustus bij “Ons Monument” op het erf van het Zorgcentrum ‘De GREVELINGEN’ aan de Grevelingen 66 te ’s-Hertogenbosch.

Eelco, A. Wichers